Motorlar, trafolar ve balastlar çalışmak için şebekeden reaktif güç çeker. Bu güç iş yapmaz ama hatları ve trafoyu yükler; belirli bir oranı aşarsa faturaya reaktif enerji bedeli olarak yansır. Kompanzasyon, bu reaktif gücü tesisin içinde kondansatörlerle karşılamaktır.
Temel kavramlar
- Aktif güç (P, kW): işe dönüşen güç
- Reaktif güç (Q, kVAr): manyetik alan için çekilen güç
- Görünür güç (S, kVA): şebekeden çekilen toplam güç
- cos φ = P / S: güç katsayısı; 1'e ne kadar yakınsa o kadar iyi
Gereken kondansatör gücü
Qc = P × (tan φ₁ − tan φ₂)
φ₁ mevcut, φ₂ hedeflenen güç katsayısının açısıdır.
Örnek
100 kW yük, mevcut cos φ = 0,75, hedef cos φ = 0,98:
- tan φ₁ = 0,882 → mevcut reaktif güç 88,2 kVAr
- tan φ₂ = 0,203 → hedefte kalan reaktif güç 20,3 kVAr
- Qc = 100 × (0,882 − 0,203) = 67,9 kVAr
Bir üst standart değer olan 75 kVAr seçilir. Kompanzasyondan sonra hat akımı yaklaşık 192 A'dan 147 A'ya iner; yani akım %23,5 azalır, trafo ve kablolar rahatlar.
Aylık oran kontrolü
Faturadaki sayaç değerlerinden iki oran hesaplanır:
- Endüktif oran = endüktif reaktif enerji (kVArh) / aktif enerji (kWh)
- Kapasitif oran = kapasitif reaktif enerji (kVArh) / aktif enerji (kWh)
Türkiye'de uygulamada bu oranların sırasıyla %20 ve %15'i aşmaması beklenir; aşıldığında reaktif enerji bedeli tahakkuk eder. Sınırlar mevzuatla değişebildiği için güncel değeri dağıtım şirketinizden doğrulayın.
Uygulamada dikkat
- Yük gün içinde değişiyorsa sabit kondansatör yerine kademeli (otomatik) pano kullanın; aksi hâlde düşük yükte kapasitif bölgeye geçersiniz.
- Sürücü ve UPS gibi harmonik üreten yükler varsa kondansatörler için reaktörlü (detuned) çözüm gerekebilir.
- Hedefi 1,00 yerine 0,95–0,98 aralığında tutmak aşırı kompanzasyon riskini azaltır.
Hızlı hesap
Reaktif Güç Kompanzasyon Hesabı aracıyla gereken kVAr değerini, standart banka gücünü ve aylık endüktif/kapasitif oranlarınızı hesaplayabilirsiniz.